Mahvedilen İstanbul

Andrew Finkel'ın New York Times'da Yenikapı üzerine yazdığı makale...
Marmara Denizi kıyısında konumlanan Yenikapı, İstanbul'un yanı sıra dünyanın en önemli tarihi yerleşim bölgelerinden biridir. 2004 yılında, burada yer alacak metro istasyonu için yapılan kazılar esnasında, bir Bizans Limanı'nın yanı sıra 36 geminin de içinde bulunduğu çok sayıda kalıntı ortaya çıkarıldı. Gemilerde yer alan kargo ve yükler bile tek başına Ortaçağ'da bölgedeki yaşam hakkında özgün bir rehber niteliği taşıyor.
Harvard Üniversitesi tarih profesörü Michael McCormick kalıntılardan "bizim dönemimiz için piramitlerin keşfi" olarak bahsetmişti. Bölgede yapılan kazılarda aynı zamanda geç neolitik döneme ait 8.000 yıllık insan kalıntılarının bulunması, İstanbul Boğazı oluşmadan yani kara Avrupa ve Asya olarak ikiye bölünmeden önce de bölgede yerleşim olduğunu ortaya çıkardı.
Günümüzde İstanbul'a verilen hasar, 4. Haçlı Seferi sırasında Haçlıların Konstantinapolis'e verdiği hasarla boy ölçüşebilir. 1202'de Bizans döneminde Latin istilacılar şehri din adı altında yağmaladılar, günümüzde ise şehir ilerleme ve kazanç adı altında yağmalanıyor.
Birçok büyük şehir gibi İstanbul'da modern metropolün çok geniş altyapısal ihtiyaçlarının, tarihi geçmişinin dar geçitleri arasına sıkıştırılmaya çalışılmasının problemleri ile yüzleşiyor. 2004 yılında bulunan kalıntıların ardından itibarlarını göz önünde bulundurarak şehir otoriteleri, arkeologların çalışmalarını tamamlayabilmeleri için büyük bir ihtiyaç olan metro istasyonunun yapmının ertelenmesine sancılı bir süreç sonunda karar verdi.
Ve yine itibarı için 2010 yılında Belediye, Yenikapı'nın sadece tünel ve metro istasyonu olarak değil aynı zamanda şehrin altında gömülü 1.000 yıllık geçmişin vitrini olacak arkeolojik bir park olarak yeniden ele alınarak inşa edilmesi için uluslararası bir yarışma organize etti. Nisan ayının ortalarında kazanan üç proje açıklandı ve kazananlara bir araya gelerek bir konsorsiyum oluşturmaları ve ortak bir plan hazırlamaları teklif edildi.
Fakat sonrasında merkezi hükümetten gelen bir emirle, belediye bomba niteliğinde bir açıklama yaptı. Oldu bittiye getirilmiş plana göre Yenikapı'da mitingler, gösteriler ve açıkhava etkinlikleri için kullanılmak üzere 270 bin metre kare büyüklüğünde denizin doldurulması ile oluşturulacak bir meydan yaratılacaktı.
Tarihi Yarımada'nın kıyısında bu şekilde dairesel bir büyüme yaratmayı istemek ciddiye alınamayacak kadar budalaca bir istek. Böyle bir şeyi istemenin Sen Nehri'ni düzlemekten veya Colosseum'u futbol stadına çevirmekten bir farkı yok.
Neden birileri Ayasofya ve Sultanahmet Camii gibi şahaserlerlerin yanıbaşında böylesine korkunç büyüklükte, metruk, boş bir alan yaratmak ister ki? Cevabı kimse bilmiyor çünkü Yenikapı için önerilen bu proje Ankara'da kapalı kapılar arkasında, kamunun bilgisi dışında tezgahlandı.
Makul olmak için fazla bayat olan bir açıklama şu şekilde, İstanbul çevresinde devam eden çok sayıdaki kazı ve tünel çalışmasını sürdüren müteahhitlerin molozları boşaltmak için boş bir alana ihtiyaçları var.
Bİr diğer açıklama ise projenin bir güç gösterisi, Erdoğan hükümetinin İstanbul'da kalıcı ve görünür bir işaret bırakmak için son teşebbüsü olduğu şeklinde. Yapılıyor çünkü yapılabilir.

 Kaynak: ARKİTERA, 25.07.2012
Yazının orjinal metni için lütfen tıklayın

Destroying Istanbul

ISTANBUL — Here’s a bit of hyperbole I’m prepared to defend: the Yenikapi district of Istanbul, located along the Sea of Marmara, is one of the most important historical sites on earth. In 2004 excavations for a major subway station uncovered the harbor of Byzantium and a treasure trove of objects, including 36 boats. The ships’ cargo alone offered a unique guide to medieval life around the Mediterranean Sea.
“Our generation’s discovery of the pyramids” is how the Harvard University history professor Michael McCormick once described the finds to me. The same excavations also uncovered 8,000-year-old human remains from the Late Neolithic period — evidence that the area was inhabited even before the Bosphorus Strait was formed, dividing the land into what we now call Europe and Asia.
Now here’s a bit of hyperbole I wish I didn’t have to defend: the damage now being done to Istanbul rivals the damage done to Constantinople by the Fourth Crusade. The so-called Latin invaders of 1202 looted Byzantium in the name of religion; today the city is being pillaged in the name of progress and profit.

I should temper my criticism. Like many great cities, Istanbul faces the challenge of squeezing the vast infrastructural requirements of a modern metropolis into the narrow alleys of its ancient past. To their credit, after the finds of 2004, city authorities made the painful decision of delaying the construction of a much-needed metro system to allow archaeologists to conduct excavations first.
And again, to its credit, in 2010 the municipal government organized an international competition for the redevelopment of Yenikapi with a view to building not only a new subway station and tunnel but also archaeological parks that would showcase what for millennia had laid buried under the city. A three-way tie was declared in mid-April, and the co-winners, all well-known international architecture consortia, were asked to put their heads together and come up with a joint plan.
But then, on orders from the central government, the municipality dropped a bomb: it announced as a fait accompli a plan to fill in about 2.8 square miles of the waters off Yenikapi to create an assembly ground for political rallies and outdoor fairs. This vast space will be big enough to accommodate 800,000 people, perhaps even one million.
Wanting to add some bulbous growth to the side of the peninsula of Istanbul is a folly so grand it’s hard to take seriously. It’s like wanting to straighten the Seine or turn the Colosseum into a football stadium.

Why would anyone contemplate building a monstrous wasteland within hailing distance of masterworks like Hagia Sofia or the Blue Mosque? No one really knows the answer because the Yenikapi project was cooked up in some backroom in Ankara without a shred of public consultation (let alone an environmental impact study).
One explanation, so banal as to be plausible, is that there is so much digging and tunneling going on around Istanbul that contractors need somewhere to dump the debris.
Another explanation is that the project is a display of rank power — the Erdogan government’s latest attempt to leave a visible mark on Istanbul. It is doing it because it can.

---

Andrew Finkel has been a foreign correspondent in Istanbul for over 20 years, as well as a columnist for Turkish-language newspapers. He is the author of the book “Turkey: What Everyone Needs to Know.”

Kaynak: International Herald Tribune Global Opinion - By ANDREW FINKEL, July 20, 2012

Yazının Türkçe Haberi için lütfen tıklayın